10.5.4. Pisownia cząstki nie

Pisownia łączna

Łącznie pisze się nie z następującymi kategoriami wyrazów:

1. z rzeczownikami, np.:

   niebezpieczeństwo, niedostosowanie, nieprzyjaciel, niezaliczenie

2. z przymiotnikami, także w stopniu wyższym i najwyższym, np.:

   niedrogi, niedroższy, nienajdroższy

   niemiły, niemilszy, nienajmilszy

3. z imiesłowami przymiotnikowymi czynnymi i biernymi, bez względu na to, czy mają one interpretację czasownikową czy przymiotnikową, np.:

   niecofnięty, niedymiący, niekochający, niepachnący, niepalący, nieustający

   nieznający, nieżyjący

   niekochany, nienapisany, nieoceniony, nieprzewidziany, niestosowany

4. z przysłówkami, także w stopniu wyższym i najwyższym, utworzonymi od przymiotników, np.:

   niedaleko, niedalej, nienajdalej

   niemiło, niemilej, nienajmilej

   niedużo, niewięcej, niemniej

Pisownia rozdzielna

1. Rozdzielnie pisze się nie:
   1. przed czasownikami, np.:

      nie chcę, nie dojadała, nie krzyczeć

   2. przed wyrazami o znaczeniu czasownikowym, np. brak, można, potrzeba, trzeba, warto, wiadomo, wolno, np.:

      nie brak, nie można, nie trzeba, nie wolno

   3. przed imiesłowami przysłówkowymi, np.:

      nie będąc, nie zjadłszy

   4. przed nieosobowymi formami czasownika zakończonymi na -no, -to, np.:

      nie znaleziono, nie wykryto

   5. przed liczebnikami, np.:

      nie dziesiąty, nie trzy

   6. przed zaimkami, np.:

      nie każdy, nie my

   7. przed wyrażeniami przyimkowymi, np.:

      nie dla mnie, nie po myśli

   8. przed wyrażeniami byle, lada, np.:

      nie byle kto, nie lada kto

   9. przed przysłówkami niepochodzącymi od przymiotników, np.:

      nie bardzo, nie dość

   10. w wyrażeniach typu nie fair, nie serio, nie wprost.
2. Rozdzielnie pisze się nie także wtedy, gdy:
   1. sygnalizuje jednocześnie zaprzeczenie i przeciwstawienie, np.:

      anioł nie człowiek; nie czarne, ale białe; nie dobrze, ale wspaniale; nie leżący, ale siedzący; nie większy, ale największy

   2. rzeczownik jest użyty w funkcji orzecznika, np.:

      Nie koniec jeszcze tych nowin. (= To nie jest jeszcze koniec tych nowin.)

   3. zaprzeczone przymiotniki lub imiesłowy wyrażają stan pośredni między dwoma skrajnymi cechami, np.:

      Syn już nie mały, ale jeszcze nie duży.

      Produkt jeszcze nie ugotowany, ale już nie surowy.

   4. stoi po słowach bynajmniej i wcale, np.:

      Ojciec, bynajmniej nie zmartwiony, serdecznie powitał gości.

      Wcale nie radosny ten poranny śpiew.