10.1.6. Znaki typograficzne: pauza, półpauza, łącznik

Pauza długa

W Urzędzie Publikacji długiej pauzy używamy wyłącznie do oznaczania wyliczeń (tiret). W innych tradycyjnych zastosowaniach długa pauza zastępowana jest półpauzą.

Półpauza w roli myślnika (niektóre zastosowania)

Myślnik – jako znak interpunkcyjny – w publikacjach Urzędu Publikacji zawsze ma postać półpauzy.

• Wprowadza człon uogólniający lub podsumowujący:

  Traktat z Lizbony wprowadził akty delegowane i akty wykonawcze – dwie kategorie aktów o charakterze nieustawodawczym.

• Pozwala uniknąć powtórzeń, zastępując człon pominięty:

  W 1995 r. przeznaczono na ten cel 250 mln EUR, a w 1999 r. – 210 mln EUR.

  Czas trwania tego typu przeniesienia jest ograniczony w przypadku kadry zarządzającej i specjalistów do trzech lat, zaś w przypadku absolwentów odbywających staż – do roku.

• Zastępuje domyślne czasowniki jest, są przed zaimkiem to wprowadzającym orzecznik:

  Rejestr wydanych świadectw i potwierdzeń – to ważne źródło danych.

• Służy do mocniejszego wydzielenia części zdania lub klarowniejszego zapisu (zwłaszcza jeśli występuje zbyt duże nagromadzenie przecinków):

  Jest to właściwe podejście, gdy – tak jak w omawianym przypadku – znaczenie przedsiębiorstw dopuszczających się naruszenia jest bardzo zróżnicowane.

Przed myślnikiem i po nim zawsze stawiamy spację.

Inne zastosowania półpauzy

Używamy jej do wyrażenia relacji „od … do …”.

W Polsce istnieją dwie tendencje typograficzne. Jedna zaleca stosowanie w tym wypadku łącznika, druga – półpauzy. Nie ma też jasno ustalonych reguł dotyczących używania lub nieużywania spacji. W Urzędzie Publikacji przyjęto następujące zasady:

1. między cyframi (lub jednostkami redakcyjnymi, takimi jak litery i podpunkty) używamy półpauzy bez spacji:

   program na lata 2007–2013

   lekarz przyjmuje w godz. 10–15

   w dniach 11–12 lipca 2007 r.

   9 kwietnia–5 maja

   43 p.n.e.–23 n.e.

   lit. a)–e)

   ppkt (i)–(vi)

2. w ten sam sposób wyrażamy relację „od … do …” dotyczącą przestrzeni i relację między dwoma stronami:

   pociąg relacji Warszawa–Kraków

   etap Jarosław–Przeworsk

   szczyt UE–Zjednoczone Królestwo

   umowa UE–Nowa Zelandia

Ponieważ w znaczeniu półpauzy zawarte jest i „od”, i „do”, niepoprawny jest zapis:

Łącznik

Łącznik (inaczej dywiz) łączy się ze znakiem literowym bezpośrednio (bez spacji). Zasadniczo jest znakiem międzywyrazowym:

Z łącznikiem zapisujemy przymiotniki złożone z członów równorzędnych znaczeniowo:

Z łącznikiem zapiszemy też nazwy miejscowości, jeśli są złożone z dwóch lub więcej członów, które wspólnie identyfikują jednostkę administracyjną lub geograficzną, a więc miejscowość lub jej część, np. dzielnicę:

Nie piszemy z łącznikiem nazw miejscowych, w których jeden z członów nazwy miejscowej (przymiotnik) pozostaje w związku zgody z głównym członem nazwy (rzeczownikiem), np.:

a także wtedy, kiedy pierwszym członem nazwy są wyrazy: Kolonia, Osada, Osiedle, np.: